Wywóz zwłok z Polski

Jeśli osoba zmarła na terytorium Polski ma być pochowana za granicą, na wywóz zwłok trzeba uzyskać pozwolenie państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Zasada dotyczy zarówno obywatela Polski, jak i cudzoziemca zmarłego w Polsce. Decyduje miejsce zgonu i kierunek przewozu.

Wywóz, sprowadzenie i tranzyt

Ustawa rozróżnia trzy sytuacje:

Sytuacja	Organ wydający dokument	Podstawa
Zgon w Polsce, wywóz zwłok za granicę	Państwowy powiatowy inspektor sanitarny	Art. 14 ust. 1 pkt 2 i ust. 2
Sprowadzenie zwłok z zagranicy do pochówku w Polsce (wymagane dokumenty)	Starosta miejsca pochówku, następnie polski konsul	Art. 14 ust. 4
Przewóz zwłok przez Polskę do innego kraju	Polski konsul w państwie, z którego rozpoczyna się przewóz	Art. 14 ust. 3

Ten sam inspektor wydaje także pozwolenie na przewóz koleją, samolotem lub statkiem w granicach Polski. To osobna sytuacja. Art. 14 nie wprowadza odrębnego zwolnienia dla przewozu do państwa Unii Europejskiej ani dla granicy wewnętrznej.

Kto składa wniosek i jakie dokumenty przygotować

Pozwolenie na wywóz wydaje się na wniosek osoby uprawnionej do pochówku. Ustawa wymienia pozostałego małżonka, krewnych zstępnych i wstępnych, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych w linii prostej do pierwszego stopnia. Prawo mają także właściwe organy wojskowe przy żołnierzu zmarłym w czynnej służbie, organy państwowe, instytucje i organizacje społeczne w przypadku osoby zasłużonej oraz osoby, które dobrowolnie podejmą się pochówku. Pełniejszy opis znajdziesz w artykule Kto organizuje pogrzeb.

Wniosek zawiera imię i nazwisko zmarłego, nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia, ostatnie miejsce zamieszkania, datę i miejsce zgonu, miejsce wyjazdu i pochówku, planowany środek transportu oraz imię i nazwisko, adres zamieszkania i numer z dokumentu tożsamości wnioskodawcy. Dołącza się dokumenty wymagane przez władze państwa, w którym odbędzie się pochówek, i państw, przez które zwłoki będą przewożone. Dokumenty te mają potwierdzać, że nie ma przeszkód do pochowania albo wwiezienia zwłok na ich terytorium. Urząd, który je wystawia, zależy od przepisów danego państwa.

Jeśli przyczyny zgonu nie podano w akcie ani innym urzędowym dokumencie, do wniosku trzeba dołączyć dokument potwierdzający wykluczenie choroby zakaźnej z wykazu. W razie uzasadnionego podejrzenia przestępstwa pochówek wymaga dodatkowo zezwolenia prokuratora. Kartę zgonu i akt zgonu warto przygotować przed kontaktem z urzędem; wymagania wobec tych dokumentów można potwierdzić w USC.

Termin wydania i choroby z wykazu

Inspektor wydaje pozwolenie niezwłocznie, najpóźniej w ciągu trzech dni od złożenia wniosku. Jeśli zgon nastąpił wskutek choroby z wykazu ministra zdrowia, pozwolenia na przewóz nie wydaje się przed upływem dwóch lat od zgonu. Wykaz obejmuje cholerę, dur wysypkowy i inne riketsjozy, dżumę, gorączkę powrotną, nagminne porażenie dziecięce, nosaciznę, trąd, wąglik, wściekliznę oraz żółtą gorączkę i inne wirusowe gorączki krwotoczne.

Przy chorobie z wykazu zwłoki usuwa się z mieszkania natychmiast po stwierdzeniu zgonu i chowa na najbliższym cmentarzu w ciągu 24 godzin od zgonu. Poza tym przypadkiem zwłoki należy usunąć z mieszkania najpóźniej po 72 godzinach, aby je pochować albo — przy odroczeniu — złożyć w domu przedpogrzebowym lub kostnicy. Wyjątek od terminu 72 godzin wymaga utrwalenia zwłok i zezwolenia inspektora sanitarnego. To odrębne terminy od dwuletniego ograniczenia wywozu. Szczegóły omawia artykuł o terminach pochówku; wydobycie ciała po pochówku jest ekshumacją.

Trumna i sposób przewozu

Przy wywozie za granicę zwłoki składa się w drewnianej trumnie wyłożonej blachą lub z wkładem metalowym albo w trumnie metalowej. Dno wypełnia się pięciocentymetrową warstwą substancji płynochłonnej. Trumnę umieszcza się w szczelnej skrzyni drewnianej, która uniemożliwia jej przesuwanie, albo w innym szczelnym pojemniku z nieprzepuszczalnego materiału.

Powiatowy lub portowy inspektor sanitarny może zarządzić dodatkowe środki ostrożności i opieczętowuje trumnę, jeśli uzna zabezpieczenie za wystarczające. Inny przepis, dotyczący przewozu zwłok na terenie Polski na odległość ponad 60 km, wymaga szczelnej trumny drewnianej i jej opieczętowania. Po dotarciu na miejsce zwłoki należy pochować niezwłocznie, bez otwierania trumny. Państwo pochówku może mieć własne wymagania, dlatego wcześniej trzeba uzyskać od niego dokument potwierdzający brak przeszkód.

Do przewozu drogowego używa się trwale oznakowanego pojazdu specjalnego. Kabina kierowcy jest oddzielona od części na zwłoki, w której nie ma siedzeń. Trumna lub pojemnik muszą być zabezpieczone przed przesuwaniem, a podłoga powinna nadawać się do mycia i dezynfekcji. Część transportową dezynfekuje się po każdym przewozie; nie wolno jej myć na zewnątrz w przypadkowym miejscu ani w prowizorycznej myjni.

Przy przewozie koleją, samolotem lub statkiem odpowiednio stosuje się wymagania dotyczące zabezpieczenia trumny, podłogi, braku siedzeń w części na zwłoki oraz dezynfekcji. Przepisy o drogowym pojeździe specjalnym i oddzielnej kabinie kierowcy odnoszą się do transportu drogowego. § 4 rozporządzenia z 2007 r. nie stosuje się do przewozu środkami Sił Zbrojnych RP.

Jeśli zwłoki są już w grobie, ich wywóz wymaga wcześniejszej ekshumacji, umieszczenia w nowej trumnie i przygotowania do przewozu z takimi samymi zabezpieczeniami jak przy wywozie za granicę. Wymagania dotyczące opakowania i ekshumacji omówiono wyżej. Koszt zależy między innymi od przygotowania trumny, trasy, środka transportu, wymaganych dokumentów i zakresu usługi zakładu.

Wywóz zwłok z Polski po zgonie na jej terytorium

Ustalić zgon w Polsce i państwo pochówku. Zgon i jego przyczynę stwierdza się w Polsce. We wniosku o wywóz podaje się datę i miejsce zgonu. Państwo pochówku wynika z miejsca, w którym zwłoki mają być pochowane. Państwa tranzytu wynikają z trasy. Obywatelstwo tego nie zastępuje.
Uzyskać dokumenty władz państwa pochówku i państw tranzytu. Są to dokumenty właściwej władzy tych państw stwierdzające brak przeszkód do pochowania albo wwiezienia zwłok. Bez nich pozwolenie na wywóz się nie wydaje. Który urząd zagraniczny je wystawia, rozstrzyga prawo tego państwa.
Złożyć wniosek do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Wniosek składa osoba, o której mowa w art. 10 ust. 1. Podaje się w nim dane osoby zmarłej, miejsce wyjazdu, miejsce pochówku, środek transportu oraz dane wnioskodawcy i dokument tożsamości. Dołącza się dokumenty z kroku poprzedniego.
Dołączyć wykluczenie choroby z wykazu, gdy przyczyna nie wynika z dokumentu. Gdy przyczyny zgonu nie określono w akcie zgonu ani w innym dokumencie urzędowym stwierdzającym zgon, do wniosku dołącza się dokument urzędowy stwierdzający wykluczenie choroby zakaźnej z wykazu. Gdy przyczyna jest w dokumencie i nie jest chorobą z wykazu, tego załącznika rozporządzenie nie wymaga.
Czekać na pozwolenie: trzy dni albo dwa lata. Pozwolenie wydaje się niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od złożenia wniosku. Gdy zgon nastąpił na skutek choroby z wykazu, pozwolenia nie wydaje się przed upływem dwóch lat od dnia zgonu. Trzy dni liczy się od wniosku, dwa lata od zgonu.
Przygotować trumnę i środek transportu. Zwłoki wywożone za granicę składa się w trumnie drewnianej wybitej blachą, z wkładem metalowym albo w trumnie metalowej, z warstwą substancji płynochłonnej, a trumnę w szczelnej skrzyni albo w innym pojemniku z nieprzepuszczalnego materiału. Drogowy środek transportu zwłok jest pojazdem specjalnym, z kabiną kierowcy oddzieloną od przedziału na zwłoki.
Przewieźć zwłoki na miejsce pochówku. Przewóz odbywa się po pozwoleniu, w warunkach sanitarnych i technicznych z rozporządzeń. Po przewiezieniu na miejsce przeznaczenia rozporządzenie o postępowaniu ze zwłokami każe pochować zwłoki niezwłocznie, bez otwierania trumny.

Najczęstsze pytania

Kto wydaje pozwolenie na wywóz zwłok z Polski?

Państwowy powiatowy inspektor sanitarny, jeśli zgon nastąpił w Polsce, a zwłoki mają zostać wywiezione za granicę.

Kto może złożyć wniosek?

Osoba uprawniona do pochowania na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach.

Jakie dokumenty trzeba dołączyć?

Dokumenty wymagane przez władze państwa pochówku oraz państw, przez które zwłoki będą przewożone. Mają potwierdzać brak przeszkód do pochowania lub wwiezienia zwłok.

Ile trwa wydanie pozwolenia?

Niezwłocznie, najpóźniej w ciągu trzech dni od złożenia wniosku. Dla zgonu na chorobę z wykazu obowiązuje dwuletni okres przed wydaniem pozwolenia.

Jak przygotować zwłoki do transportu za granicę?

Rozporządzenie wymaga drewnianej trumny wyłożonej blachą lub z wkładem metalowym albo trumny metalowej, warstwy płynochłonnej oraz szczelnej skrzyni lub pojemnika. Szczegóły podaje zakład przewozowy i właściwy inspektor.