Dawstwo narządów a organizacja pogrzebu

Pobranie narządów, tkanek lub komórek ze zwłok do przeszczepienia jest dopuszczalne, jeżeli osoba nie wyraziła za życia sprzeciwu. Rodzina nie składa sprzeciwu po śmierci. Prawo do pochowania i organizację ceremonii ustala się osobno.

Jak wyrazić sprzeciw

Sprzeciw można zgłosić na trzy sposoby: wpisać go do Centralnego Rejestru Sprzeciwów, złożyć pisemne oświadczenie z własnoręcznym podpisem albo oświadczyć go ustnie w obecności co najmniej dwóch świadków, którzy potwierdzą to na piśmie. W każdej z tych form można sprzeciw odwołać. Rejestr prowadzi Poltransplant w Warszawie.

Za małoletniego lub osobę bez pełnej zdolności do czynności prawnych sprzeciw może wyrazić przedstawiciel ustawowy. Małoletni, który ukończył 16 lat, może zgłosić go również sam. Przy pobraniu lekarz lub osoba przez niego upoważniona sprawdza rejestr i dostępne informacje o ewentualnym oświadczeniu pisemnym lub ustnym. Zasady te nie dotyczą pobrania służącego rozpoznaniu przyczyny zgonu albo ocenie leczenia podczas sekcji zwłok.

Dane z rejestru przechowuje się przez 5 lat od dnia śmierci, a potem niszczy. Osoby wpisane do rejestru jako małoletnie zawiadamia się po osiągnięciu pełnoletności o możliwości cofnięcia sprzeciwu; brak odpowiedzi w ciągu 30 dni oznacza potwierdzenie wpisu. Te okresy dotyczą rejestru, nie terminu pogrzebu.

Gdy zgon może mieć związek z przestępstwem

Jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie, że zgon nastąpił w wyniku przestępstwa, pobranie wymaga informacji właściwego prokuratora, że nie wyraża sprzeciwu. Gdy postępowanie toczy się przeciwko nieletniemu, potrzebne jest stanowisko sądu rodzinnego. Lekarze, którzy stwierdzili śmierć mózgu, nieodwracalne zatrzymanie krążenia lub sam zgon, nie uczestniczą w pobraniu ani przeszczepieniu.

Co może zrobić rodzina

Bliscy mogą przekazać personelowi informacje o sprzeciwie, który zmarły zgłosił za życia, na przykład o podpisanym oświadczeniu. Ustawa wskazuje, że lekarz sprawdza rejestr oraz dostępne informacje o oświadczeniach. Rodzina nie składa jednak własnego sprzeciwu po śmierci. Jeśli nie wiecie, czy zmarły zgłaszał sprzeciw, powiedzcie o tym lekarzowi i zapytajcie, jakie informacje będą sprawdzane.

W rozmowie z personelem warto ustalić, kto udziela rodzinie informacji, jak wygląda dalszy kontakt i kiedy można omówić przekazanie ciała do zakładu pogrzebowego. O medycznej kwalifikacji do pobrania decyduje zespół medyczny, kierując się ustawą i dokumentacją.

Rodzinie może pomóc rozdzielenie trzech spraw: decyzji o pobraniu, formalności dotyczących karty zgonu i organizacji pogrzebu. Samo pobranie nie zmienia kolejności osób uprawnionych do pochowania ani możliwości zaplanowania ceremonii. Uzgodnijcie z zakładem pogrzebowym, kto będzie odbierał ciało oraz jakie informacje ma przekazać placówka.

Wygląd ciała i miejsce pobrania

Lekarz pobierający komórki, tkanki lub narządy ma zapewnić zwłokom należyty wygląd. Narządy do przeszczepienia pobiera się w podmiocie leczniczym. Komórki i tkanki mogą być pobierane również w zakładzie medycyny sądowej, zakładzie anatomii patologicznej uczelni medycznej, wskazanym instytucie badawczym albo w zakładzie pogrzebowym posiadającym salę sekcyjną. Ustawa zakazuje pobierania zapłaty za komórki, tkanki i narządy; dopuszcza natomiast zwrot kosztów przewidziany w przepisach.

Sekcję zwłok pacjenta i otwarcie zwłok w sprawie karnej opisuje osobny poradnik o sekcji zwłok. Kartę zgonu, odbiór ciała i prawo do pochówku omawiają hasła o karcie zgonu, śmierci w szpitalu i osobie uprawnionej do organizacji pogrzebu.

Wymóg należytego wyglądu zwłok dotyczy lekarza pobierającego komórki, tkanki lub narządy. Jeśli rodzina ma pytania o przygotowanie ciała do pożegnania, powinna omówić je z personelem medycznym i zakładem pogrzebowym, który przejmie dalsze czynności. Nie zakładaj z góry, że konkretna procedura oznacza określony wygląd albo termin odbioru — placówka wyjaśni, co będzie możliwe w danej sytuacji.

Jak przygotować się do rozmowy

W chwili straty trudno zapamiętać wiele informacji naraz. Możesz zapisać pytania i poprosić jedną zaufaną osobę, by towarzyszyła Ci podczas rozmowy. Przydatne będzie ustalenie:

• czy w rejestrze lub dokumentach znaleziono sprzeciw zmarłego;
• kto z personelu jest osobą kontaktową dla rodziny;
• kiedy i z kim omówić wydanie ciała oraz przekazanie informacji zakładowi;
• jakie dokumenty będą potrzebne do dalszych formalności;
• do kogo zwrócić się z pytaniami o kartę zgonu i przebieg pogrzebu.

Jeśli zgon nastąpił w szpitalu, placówka wyjaśni swoje czynności związane z dokumentacją. Ogólne kroki po śmierci opisuje poradnik o organizacji pogrzebu. Pytania o możliwość udziału rodziny w pożegnaniu warto zadać bezpośrednio osobie koordynującej przekazanie ciała.

Bliscy mogą też poprosić o rozmowę z lekarzem lub osobą wskazaną przez szpital, jeśli potrzebują spokojnego wyjaśnienia kolejnych etapów. Można zapisać pytania, na przykład: czy sprawdzono rejestr sprzeciwów, kto będzie kontaktował się z rodziną, kiedy można przekazać ciało zakładowi i jakie dokumenty będą potrzebne. Nie trzeba znać terminologii medycznej ani samodzielnie interpretować ustawowych warunków.

Jeśli rodzina ma przy sobie podpisane oświadczenie zmarłego albo wie, gdzie zostało złożone, powinna przekazać tę informację personelowi. Personel wyjaśni, czy dokument ma znaczenie dla procedury i jak będzie sprawdzany. Warto przekazywać informacje rzeczowo, bez obwiniania siebie lub innych członków rodziny za decyzje podjęte wcześniej przez zmarłego.

Po rozmowie z placówką przekaż zakładowi pogrzebowemu potwierdzone informacje o możliwości odbioru ciała i potrzebnych dokumentach. Jeśli wyznaczono termin ponownego kontaktu, wpisz go do notatki, by rodzina wiedziała, kiedy spodziewać się dalszych wiadomości.

Pobranie i pogrzeb to dwa odrębne etapy. Gdy rodzina jest gotowa, może uzgodnić z zakładem, jak przygotować pożegnanie i kiedy przekazać gościom potwierdzony plan ceremonii.