Sąd może zabezpieczyć spadek, gdy istnieje uzasadniona obawa, że ktoś usunie, uszkodzi, zniszczy lub nieuprawnienie rozporządzi majątkiem zmarłego. Zabezpieczenie i ustanowienie kuratora to odrębne czynności: sąd dobiera zabezpieczenie do sytuacji, a kurator może zarządzać spadkiem, którego spadkobierca jeszcze nie objął.
Zabezpieczenie majątku
Wniosek może złożyć osoba, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą. Mogą to zrobić także m.in. wykonawca testamentu, zarządca sukcesyjny, tymczasowy przedstawiciel, współwłaściciel, współuprawniony oraz wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko zmarłemu. Wniosek powinien opisywać okoliczności uzasadniające zabezpieczenie. Sąd może też działać z urzędu, np. gdy spadkobierca jest nieznany, nieobecny albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych i nie ma przedstawiciela.
Środek dobiera sąd do sytuacji. Może zarządzić spisanie ruchomości i oddanie ich pod dozór, złożenie rzeczy do depozytu sądowego, ustanowić zarząd tymczasowy albo dozór nad nieruchomością. Przy ruchomościach szybko psujących się sąd zarządza ich sprzedaż przez komornika, a uzyskane pieniądze trafiają do depozytu. Sąd może też nakazać sprzedaż rzeczy, których przechowywanie byłoby nadmiernie kosztowne.
Kurator spadku
Do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad jego całością i w razie potrzeby ustanawia kuratora. Kurator stara się ustalić, kto dziedziczy, zawiadamia spadkobierców o otwarciu spadku i zarządza majątkiem pod nadzorem sądu. Jeśli w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym, przedsiębiorstwo jest wyłączone spod zarządu kuratora.
Sąd uchyla zabezpieczenie, gdy przestaje być potrzebne — w szczególności gdy spadkobierca z prawomocnym postanowieniem o nabyciu spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia obejmuje majątek. Odrębne role mają wykonawca testamentu i kurator. Więcej o kolejnych formalnościach pisze spadek po zmarłym, a o firmie — sukcesja działalności gospodarczej.
Co opisać we wniosku o zabezpieczenie
Zacznij od krótkiego opisu sytuacji: jaki składnik majątku wymaga ochrony, co może się z nim stać i dlaczego sprawa jest pilna. Wniosek powinien wskazywać okoliczności uzasadniające zabezpieczenie. Warto więc opisać konkretne ryzyko, a nie ograniczać się do ogólnej obawy, że majątek może zniknąć.
Dołącz informacje, które pomogą sądowi ocenić Twoje uprawnienie i sytuację majątku, na przykład dokumenty dotyczące pokrewieństwa, testamentu, wierzytelności lub współwłasności. Jeżeli obawiasz się o ruchomości, opisz je możliwie dokładnie i podaj, gdzie się znajdują. Jeśli chodzi o nieruchomość, wskaż jej adres lub inne dane pozwalające ją rozpoznać. To praktyczny sposób uporządkowania sprawy, nie zamknięta lista wymaganych załączników.
Nie przesądzaj sam, który środek będzie najlepszy. Sąd może wybrać dozór nad rzeczą, depozyt, tymczasowy zarząd albo inne zabezpieczenie przewidziane w przepisach. Jeżeli rzecz szybko się psuje lub jej przechowywanie kosztuje zbyt wiele, sąd może zarządzić sprzedaż przez komornika i złożenie pieniędzy do depozytu.
Kiedy rozważyć ustanowienie kuratora
Kurator ma znaczenie wtedy, gdy spadek nie został jeszcze objęty przez spadkobiercę, a trzeba ustalić osoby dziedziczące lub zarządzać majątkiem pod nadzorem sądu. Nie zastępuje on wykonawcy testamentu ani zarządcy sukcesyjnego. Jeżeli w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym, jest ono wyłączone spod zarządu kuratora.
Jeśli znasz możliwych spadkobierców, przekaż sądowi ich dane oraz informacje o tym, co zostało już zrobione. Jeżeli nie znasz ich wszystkich albo ktoś jest nieobecny, opisz to wprost — sąd może podjąć czynności także z urzędu w sytuacjach przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego. Przed złożeniem pisma upewnij się, że wniosek opisuje zarówno potrzebę ochrony majątku, jak i Twoje uprawnienie do jego złożenia.