Zapis windykacyjny

Zapis windykacyjny pozwala w testamencie notarialnym wskazać osobę, która ma nabyć konkretny składnik majątku z chwilą śmierci spadkodawcy. Jeśli planujesz taki zapis, opisz przedmiot na tyle dokładnie, by można było ustalić, co ma przypaść zapisobiercy.

Co można przekazać

Kodeks cywilny dopuszcza zapis windykacyjny na rzecz oznaczonej osoby dotyczący:

• rzeczy oznaczonej co do tożsamości;
• zbywalnego prawa majątkowego;
• przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego;
• ustanowienia użytkowania lub służebności;
• ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej.

Zapis musi znaleźć się w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. Zapisobierca nabywa przedmiot z chwilą otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

Kiedy zapis może nie zadziałać

Zapis jest bezskuteczny, jeśli w chwili śmierci jego przedmiot nie należy do spadkodawcy albo spadkodawca był zobowiązany go zbyć. Przy zapisie dotyczącym ustanowienia użytkowania lub służebności liczy się również to, czy przedmiot, który miał być obciążony, należy do spadku.

Warunek albo termin wpisany do zapisu windykacyjnego uważa się co do zasady za nieistniejący. Jeżeli jednak z testamentu lub okoliczności wynika, że bez tego zastrzeżenia spadkodawca nie ustanowiłby zapisu, zapis może być nieważny. W określonych sytuacjach nieważny zapis wywołuje skutki zapisu zwykłego, chyba że testament wskazuje inaczej.

Zapis zwykły i inne rozrządzenia

Zapis zwykły nie przenosi przedmiotu automatycznie na zapisobiercę. Spadkodawca zobowiązuje w nim spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia majątkowego. Można go ustanowić pod warunkiem lub z terminem. Roszczenie z zapisu zwykłego przedawnia się po pięciu latach od dnia jego wymagalności.

Spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym także osobę, której ustanowił zapis windykacyjny. Zapis windykacyjny może być brany pod uwagę przy zachowku, a wykonawca testamentu ma wydać jego przedmiot zapisobiercy. Zapis nie określa sposobu pochówku; o tej decyzji pisze wola zmarłego co do pochówku. Rodzaje testamentu opisuje testament.

Co sprawdzić, zanim sporządzi się testament

Przy planowaniu zapisu warto najpierw zdecydować, komu ma przypaść konkretny składnik i jak go opisać, aby można go było rozpoznać. Kodeks pozwala wskazać oznaczoną rzecz, zbywalne prawo, przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, ustanowienie użytkowania albo służebności oraz ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej. Zapis windykacyjny wymaga testamentu w formie aktu notarialnego, dlatego jego treść należy uzgodnić z notariuszem.

Warto sprawdzić, czy przedmiot będzie należał do spadkodawcy w chwili śmierci. Jeśli wcześniej zostanie sprzedany albo spadkodawca będzie zobowiązany go zbyć, zapis może być bezskuteczny. Szczególnej uwagi wymaga zapis dotyczący ustanowienia użytkowania lub służebności: liczy się także to, czy do spadku będzie należał przedmiot, który ma zostać obciążony.

Warunek albo termin dopisany do zapisu windykacyjnego co do zasady uważa się za nieistniejący. Jeśli jednak wynika, że bez takiego zastrzeżenia spadkodawca nie ustanowiłby zapisu, może on być nieważny. Dla porównania zapis zwykły zobowiązuje spadkobiercę do określonego świadczenia i można go ustanowić pod warunkiem lub z terminem.

Jak zapis łączy się z innymi sprawami spadkowymi

Zapis windykacyjny daje zapisobiercy określony przedmiot, ale nie usuwa pozostałych zasad dziedziczenia. Może być brany pod uwagę przy zachowku i przy dziale spadku. Jeśli zapis dotyczy przedsiębiorstwa albo gospodarstwa rolnego, należy sprawdzić zasady dla tych składników, opisane również w poradnikach o sukcesji działalności gospodarczej i gospodarstwie rolnym w spadku.