Zwolnienie od pracy po śmierci bliskiego

Potocznie nazywane „urlopem okolicznościowym” zwolnienie po śmierci bliskiego jest w przepisie zwolnieniem od pracy. Pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi dwóch albo jednego dnia, zależnie od tego, czyj zgon i pogrzeb dotyczą. Za ten czas pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Wymiar zależy od osoby

Rozporządzenie z 15 maja 1996 r. określa dwudniowe zwolnienie w razie zgonu i pogrzebu małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy pracownika. Jeden dzień przysługuje w razie zgonu i pogrzebu siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka albo innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

Ustal z kadrami, czy zwolnienie wykorzystasz w dni robocze czy kalendarzowe i kiedy możesz z niego skorzystać względem ceremonii. Przepis wiąże je ze zgonem i pogrzebem osób wskazanych w rozporządzeniu. Partner, były małżonek ani wnuk nie są osobnymi kategoriami; przy innej osobie liczy się pozostawanie na utrzymaniu pracownika lub bezpośrednia opieka.

Wynagrodzenie i zakres przepisu

Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Szczegółową metodę ustalania wynagrodzenia przepisy wiążą z rozporządzeniem dotyczącym wynagrodzenia za urlop. To wynagrodzenie za czas wolny od pracy, nie zasiłek pogrzebowy. Zasiłek z ZUS opisuje osobny poradnik zasiłek pogrzebowy.

Rozporządzenie dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Nie rozszerza automatycznie tego zwolnienia na osoby pracujące wyłącznie na umowie zlecenia lub prowadzące działalność gospodarczą. Przy innych formach pracy sprawdź własną umowę lub uzgodnij nieobecność ze zleceniodawcą.

Jak powiadomić pracodawcę

Jeśli termin pogrzebu jest już znany, uprzedź pracodawcę o przyczynie i przewidywanym czasie nieobecności. Gdy nie możesz przyjść do pracy, powiadom go niezwłocznie, najpóźniej w drugim dniu nieobecności. Zastosuj sposób zgłoszenia przyjęty u pracodawcy. Gdy nie określono go w przepisach wewnętrznych, możesz zawiadomić osobiście, przez inną osobę, telefonicznie, innym środkiem łączności albo listownie; przy poczcie liczy się data stempla.

Rozporządzenie nie wymienia aktu zgonu jako warunku uzyskania zwolnienia. Jednocześnie nie zakazuje pracodawcy poprosić o dokument lub o informację potrzebną do ustalenia, kogo dotyczy nieobecność. Jeśli nie wiesz, jaką informację przekazać, zapytaj kadry lub przełożonego.

Nie myl z innymi rodzajami wolnego

Zwolnienie po zgonie i pogrzebie różni się od zwolnienia z powodu siły wyższej, urlopu opiekuńczego i zwolnienia na opiekę nad dzieckiem. Każda z tych instytucji ma inne warunki i zasady wynagrodzenia. Kto może zorganizować pochówek, opisuje odrębnie poradnik o prawie do pochowania. Pierwsze formalności po śmierci bliskiego znajdziesz w tekście co zrobić po śmierci bliskiej osoby.

Jeżeli kilka osób z rodziny dzieli organizację ceremonii, każda może osobno ustalić z pracodawcą swoją nieobecność. Zwolnienie z § 15 przysługuje pracownikowi w związku ze zgonem i pogrzebem osoby wymienionej w danym punkcie, a nie z tytułu przejęcia określonego zadania organizacyjnego. Jeżeli potrzebujesz dodatkowego czasu na sprawy rodzinne, zgłoś je odrębnie i uzgodnij z pracodawcą. Nie zakładaj, że wymiar dni da się przesunąć lub łączyć — tego rozporządzenie tu nie wyjaśnia.

Wykorzystanie zwolnienia i dodatkowa nieobecność

§ 15 nie zawiera osobnej definicji „osoby bliskiej” i nie odsyła do kręgu osób, które mogą pochować zmarłego. Nie wpisuj więc na listę partnera, byłego małżonka ani wnuka wyłącznie dlatego, że są bliscy. W przypadku innej osoby trzeba ustalić, czy pozostawała na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką. Samo wspólne mieszkanie nie przesądza spełnienia tego warunku.

Państwowa Inspekcja Pracy opisywała osobno przypadek macochy lub ojczyma małżonka: w jej stanowisku takie osoby nie są wymienione wprost, ale jeden dzień może przysługiwać, jeśli pozostawały na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką. To stanowisko Inspekcji, nie dodatkowy punkt rozporządzenia. Przy nietypowej relacji opisz sytuację kadrom i zapytaj o ich decyzję.

Jeśli pogrzeb wypada w dzień wolny lub odbywa się kilka dni po zgonie, ustal z kadrami, jak wykorzystać zwolnienie. Rozporządzenie mówi o dniach, ale nie precyzuje sposobu ich liczenia ani terminu względem ceremonii. Dodatkowy czas możesz uzgodnić jako inny rodzaj nieobecności. Zasiłek pogrzebowy dla osoby pokrywającej koszty jest odrębnym świadczeniem i nie zastępuje wynagrodzenia za zwolnienie.

Za dwa dni lub jeden dzień wolnego nie trzeba składać do ZUS wniosku o zasiłek pogrzebowy. Są to odrębne sprawy: zwolnienie od pracy dotyczy zatrudnionego pracownika, a zasiłek jest świadczeniem dla osób, które poniosły koszty pogrzebu i spełniają warunki ustawy emerytalnej. Jeśli pracodawca prosi o dokument, możesz zapytać, czego potrzebuje do usprawiedliwienia nieobecności. W samym § 15 nie ma obowiązku przedstawienia aktu zgonu, ale rozporządzenie nie zakazuje pracodawcy takiej prośby.

Wynagrodzenie za czas zwolnienia ustala się według przepisów wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Rozporządzenie z 29 maja 1996 r. odsyła w tej sytuacji do zasad ustalania wynagrodzenia za urlop. Jeśli kwota na pasku płacowym budzi pytania, poproś kadry o wyjaśnienie wyliczenia i podstawy. To ułatwia odróżnienie zachowanego wynagrodzenia od zasiłku pogrzebowego lub innych świadczeń.