Zrzeczenie się dziedziczenia

Zrzeczenie się dziedziczenia zawiera się za życia przyszłego spadkodawcy. Spadkobierca ustawowy i przyszły spadkodawca podpisują umowę w formie aktu notarialnego. To inna czynność niż odrzucenie spadku po śmierci.

Co można objąć umową

Umowa może obejmować całe dziedziczenie albo tylko prawo do zachowku — w całości lub części. Można też zrzec się dziedziczenia na korzyść innej osoby. Jeśli strony nie określą skutku na wypadek, gdy ta osoba nie będzie dziedziczyć, prawo uznaje zrzeczenie na jej korzyść za zawarte pod takim warunkiem.

Zrzeczenie obejmuje również zstępnych osoby zrzekającej się, chyba że strony umówią się inaczej. Osoba zrzekająca się oraz objęci umową zstępni są wyłączeni od dziedziczenia tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku. Umowę można później uchylić kolejną umową między stronami, również w formie aktu notarialnego.

Zrzeczenie a odrzucenie

Zrzeczenie dotyczy przyszłego spadku i następuje przed śmiercią spadkodawcy. Odrzucenie składa się już po otwarciu spadku, czyli po śmierci. Spadkobierca może wtedy przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania. Przy odrzuceniu spadkobierca jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku; przy zrzeczeniu ten skutek wynika z umowy.

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia jest szczególną umową zawieraną za życia przyszłego spadkodawcy; przepisy wymagają formy aktu notarialnego. Więcej o decyzjach podejmowanych już po śmierci przeczytasz w poradnikach o odrzuceniu spadku, spadku po zmarłym i zachowku.

Jak zawrzeć umowę

Umowę podpisują przyszły spadkodawca i spadkobierca ustawowy u notariusza. Przed wizytą ustalcie, czy zrzeczenie ma obejmować całe dziedziczenie, wyłącznie prawo do zachowku, czy tylko część tych praw. Możecie również wskazać osobę, na rzecz której następuje zrzeczenie. Jeżeli ma ono dotyczyć tylko określonej części, zapiszcie zakres wprost i poproście notariusza o objaśnienie skutków.

Przed podpisaniem omówcie, czy umowa obejmie zstępnych osoby zrzekającej się. Zasadą jest objęcie ich skutkami, ale strony mogą postanowić inaczej. To ważna decyzja dla rodzin, w których przyszły spadkobierca ma dzieci albo może mieć je w przyszłości. Notariusz powinien wyjaśnić, jak zapis wpłynie na krąg osób dziedziczących po śmierci spadkodawcy.

Co oznacza zrzeczenie dla rodziny

Osoba objęta umową jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Jeżeli umowa obejmuje również zstępnych, skutek dotyczy także ich, chyba że strony uzgodniły inaczej. Warto więc rozważyć nie tylko własną sytuację, ale też to, komu przypadnie udział po wyłączeniu jednej osoby. Zrzeczenie może dotyczyć całego dziedziczenia albo samego zachowku, dlatego nie podpisuj dokumentu, dopóki jego zakres nie jest dla Ciebie jasny.

Jeśli umowa ma działać na korzyść innej osoby, sprawdź, co stanie się, gdy ta osoba nie będzie dziedziczyć. Gdy strony nie postanowią inaczej, zrzeczenie na jej korzyść uważa się za zawarte pod warunkiem, że będzie ona dziedziczyć. Zapis dotyczący beneficjenta powinien odpowiadać temu, co rodzina chce osiągnąć.

Czy można zmienić decyzję

Strony mogą później uchylić umowę kolejną umową w formie aktu notarialnego. Sama zmiana relacji rodzinnych lub majątkowych nie odwołuje zrzeczenia. Jeśli wszyscy zainteresowani chcą przywrócić wcześniejsze zasady dziedziczenia, powinni omówić z notariuszem zawarcie umowy uchylającej.

Po śmierci przyszłego spadkodawcy nie zawiera się już umowy o zrzeczenie. Spadkobierca powołany do spadku podejmuje wtedy odrębną decyzję o przyjęciu albo odrzuceniu go w terminie 6 miesięcy od chwili, gdy dowiedział się o swoim powołaniu. To, czy zmarły sporządził testament, może zmienić krąg osób dziedziczących; ogólne zasady omawia poradnik o spadku po zmarłym.

Zrzeczenie, testament i odrzucenie spadku

Zrzeczenie jest umową z przyszłym spadkodawcą, a testament — jednostronnym rozrządzeniem na wypadek śmierci. Odrzucenie spadku składa się dopiero po otwarciu spadku i wywołuje skutek wobec konkretnego spadku. Te czynności mają różne terminy i konsekwencje dla zstępnych. Jeśli celem jest wyłącznie rezygnacja z zachowku, poproś notariusza o rozróżnienie tej opcji od zrzeczenia się całego dziedziczenia.

Pytania przed podpisaniem

Przed wizytą odpowiedz sobie i drugiej stronie na kilka pytań: czy umowa ma obejmować całe dziedziczenie, czy tylko zachowek? Czy jej skutki mają dotyczyć dzieci i dalszych zstępnych? Czy zrzeczenie następuje na korzyść konkretnej osoby? Czy chcecie pozostawić możliwość późniejszego uchylenia umowy? Notariusz może wyjaśnić, jak zapisać uzgodniony zakres.

Sprawdź, czy nie mylisz zrzeczenia z testamentem albo zrzeczenia się z odrzuceniem spadku. Jeśli przyszły spadkodawca chce tylko wskazać jedną osobę jako spadkobiercę, może sporządzić testament; zrzeczenie jest umową, która wyłącza osobę od dziedziczenia na zasadach określonych przez prawo. To różne narzędzia i mogą prowadzić do innych skutków dla rodziny.

Po podpisaniu przechowuj wypis aktu w miejscu, do którego strony będą miały dostęp. Poinformuj osoby, których sytuacji dotyczy umowa, że taki dokument istnieje, o ile strony uznają to za właściwe. Dzięki temu po śmierci spadkodawcy bliscy będą mogli uwzględnić umowę przy ustalaniu kręgu spadkobierców.

Jeśli jedna ze stron chce później zmienić decyzję, sama deklaracja nie odwoła umowy. Potrzebny jest kolejny akt notarialny zawarty przez te same strony. Zachowaj dane kancelarii i wypis, by łatwo odszukać treść dokumentu.

Przed podpisaniem przeczytaj cały akt i sprawdź, czy jego zakres odpowiada ustaleniom stron.