Wydziedziczenie

Wydziedziczenie oznacza pozbawienie prawa do zachowku w testamencie. Można nim objąć zstępnego, małżonka lub rodzica, który byłby uprawniony do zachowku, ale tylko wtedy, gdy zachodzi jedna z przyczyn wymienionych w art. 1008 Kodeksu cywilnego.

Kiedy można wydziedziczyć

Ustawa wskazuje trzy sytuacje: uprawniony wbrew woli spadkodawcy uporczywie postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciw życiu, zdrowiu lub wolności spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób, lub rażąco obraził ich cześć; albo uporczywie nie dopełnia wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna powinna wynikać z treści testamentu. Samo wpisanie słowa „wydziedziczam” nie zastępuje wskazania przyczyny. Przed sporządzeniem testamentu warto omówić jego treść z notariuszem lub prawnikiem.

Spadkodawca nie może wydziedziczyć osoby, której przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, jeśli nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Co z dziećmi wydziedziczonej osoby

Zstępni wydziedziczonego zstępnego zachowują prawo do zachowku, nawet jeśli ich rodzic przeżył spadkodawcę (art. 1011). To szczególna reguła dotycząca zachowku.

Jak sprawdzić, czy testament opisuje przyczynę

Przeczytaj postanowienie testamentu razem z jego uzasadnieniem. Sprawdź, czy wskazano konkretną osobę uprawnioną do zachowku i czy treść odnosi się do jednej z ustawowych przyczyn. Samo użycie słowa „wydziedziczam” nie wystarcza. Ogólne zdanie o złych relacjach również może nie pokazywać, na czym polegało uporczywe zachowanie opisane w Kodeksie cywilnym.

Pominięcie bliskiej osoby w testamencie i wydziedziczenie to różne sytuacje. Jeśli testament powołuje inne osoby do spadku, sprawdź, czy zawiera osobne postanowienie o pozbawieniu pominiętego zachowku. Osoba z kręgu uprawnionych może mieć roszczenie o zachowek, jeżeli spełnione są pozostałe warunki. Przy ocenie uwzględnij też darowizny lub inne wartości otrzymane wcześniej oraz szczególną zasadę dotyczącą zstępnych wydziedziczonego zstępnego. Więcej o zachowku przeczytasz w osobnym poradniku.

Jeśli testament odwołuje się do zdarzeń z życia rodziny, uporządkuj daty i dokumenty, które pomagają zrozumieć kontekst. Mogą to być korespondencja, wcześniejsze testamenty albo inne materiały dotyczące relacji; o ich znaczeniu decyduje ocena konkretnej sprawy. Nie przerabiaj dokumentów ani nie dopisuj do testamentu wyjaśnień po śmierci spadkodawcy.

Sprawdź również, czy spadkodawca później przebaczył osobie, którą wcześniej chciał wydziedziczyć. Ustawa wiąże z przebaczeniem skutek prawny, a przy ograniczonej zdolności do czynności prawnych ocenia się, czy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. Jeśli istnieją sprzeczne dokumenty lub relacje, skonsultuj je z prawnikiem zamiast opierać się wyłącznie na wspomnieniach jednego członka rodziny.

Czym różnią się podobne sytuacje

Przy obliczaniu udziału do zachowku uwzględnia się spadkobierców niegodnych i tych, którzy odrzucili spadek, a pomija osoby, które zrzekły się dziedziczenia lub zostały wydziedziczone (art. 992). Jeśli sprawa dotyczy zachowku, ustal także, czy zstępni wydziedziczonej osoby mogą mieć własne roszczenie. Więcej o zachowku, odrzuceniu spadku i testamencie przeczytasz w osobnych poradnikach.