Etapy żałoby — co jest zwykłą reakcją

Nie musisz przechodzić przez żałobę według określonego planu. Pięć etapów Kübler-Ross to model opisujący możliwe reakcje, a nie lista, którą każdy powinien odhaczyć. Smutek, odrętwienie, złość, ulga, poczucie winy lub brak łez nie świadczą same w sobie o tym, że ktoś przeżywa stratę „źle”.

Co opisuje model pięciu reakcji

Model wymienia zaprzeczenie, złość, targowanie się, smutek nazwany w modelu depresją oraz akceptację. Reakcje mogą się przeplatać, wracać albo nie pojawić się wcale. Akceptacja nie oznacza, że strata przestaje boleć.

Kübler-Ross opisała te reakcje w książce On Death and Dying z 1969 r., opartej na rozmowach z około 200 dorosłymi pacjentami u kresu życia. Model nie powstał jako instrukcja dla osób po śmierci bliskiego; nie należy też automatycznie przenosić go na dzieci. Słowo „depresja” oznacza tu smutek i poczucie straty, a nie diagnozę psychiatryczną.

W żałobie mogą pojawić się szok, odrętwienie, płacz, zmęczenie, złość, poczucie winy albo ulga — czasem kilka naraz. Jedni płaczą często, inni wcale. Rocznica, święto lub zwykła codzienna sytuacja mogą ponownie przywołać ból. Nie ma jednego terminu, po którym żałoba powinna się skończyć.

Inne sposoby opisywania żałoby

Model dwutorowy Stroebe i Schuta z 1999 r. opisuje ruch między skupieniem na stracie a codziennymi zadaniami i odbudową życia. Więź kontynuowana, omawiana w tomie z 1996 r. pod redakcją Klassa, Silverman i Nickmana, zwraca uwagę, że relacja ze zmarłym może trwać w zmienionej formie. Żaden z tych opisów nie wyznacza obowiązkowego tempa.

Kiedy szukać rozmowy

Jeśli sen, zmęczenie, ból albo nastrój utrudniają codzienne funkcjonowanie, można porozmawiać o tym z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej lub psychologiem. Nie trzeba najpierw określać, „na którym etapie” jest żałoba.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Serwis 116sos.pl podaje całodobową poradnię telefoniczną 116 123 dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. Listę lokalnych form wsparcia i kontaktów opisuje gdzie szukać pomocy po stracie.

Jak korzystać z modelu bez oceniania siebie

Pięć nazw może pomóc komuś opisać własne doświadczenie, ale nie służy do sprawdzania, czy żałoba przebiega prawidłowo. Jeśli jedna z nazw pasuje do aktualnego uczucia, można jej użyć; jeśli nie, nie trzeba dopasowywać do niej przeżyć. Model nie przewiduje, co człowiek powinien poczuć następnego dnia ani ile czasu zajmie zmiana reakcji.

W praktyce pomocne bywa mówienie o tym, co dzieje się teraz: „jest mi trudno spać”, „nie mam siły rozmawiać” albo „potrzebuję pomocy z codziennymi sprawami”. Takie zdania opisują doświadczenie bez przypisywania sobie etapu czy diagnozy. Można poprosić bliską osobę o konkretną pomoc, na przykład wspólny posiłek, towarzystwo podczas załatwiania spraw albo chwilę ciszy. Nie ma jednego sposobu, który musi pasować każdemu.

Gdy żałoba wraca w ważnych momentach

Rocznica śmierci, święto lub codzienne skojarzenie mogą ponownie przywołać smutek. Pojawienie się trudnych emocji po okresie względnego spokoju nie oznacza cofnięcia się do początku. Model dwutorowy Stroebe i Schuta opisuje przechodzenie między skupieniem na stracie a zajmowaniem się codziennością; przerwy od żałoby również mieszczą się w tym opisie.

Bliscy mogą pomóc, pytając, czy dana osoba chce rozmawiać o zmarłym, spędzić czas razem, czy woli zająć się czymś praktycznym. Wsparcie nie wymaga wymuszania opowieści o uczuciach ani poprawiania ich przez odwołanie do etapów. W pierwszych dniach pomocne może być też wspólne uporządkowanie spraw, opisanych w poradniku co zrobić po śmierci bliskiej osoby.

Model Kübler-Ross powstał w rozmowach z dorosłymi pacjentami u kresu życia. Opisy nie są automatycznie planem dla dzieci. Jeśli chodzi o dziecko, jego pytania i reakcje warto traktować indywidualnie; informacje o pożegnaniu dziecka znajdziesz w poradniku pogrzeb dziecka. Przy wspieraniu bliskiej osoby pomocne mogą być także wskazówki dotyczące kondolencji.