Kiedy ksiądz może odmówić pogrzebu

Jeśli nie wiadomo, czy parafia urządzi pogrzeb kościelny, poproś o rozpatrzenie konkretnej sytuacji przez właściwą władzę kościelną. Kan. 1184 § 2 wskazuje, że w razie wątpliwości rozstrzyga ordynariusz miejsca. Odmowa obrzędu kościelnego nie jest zakazem pochowania na cmentarzu.

Kiedy kanon przewiduje odmowę

Kan. 1184 § 1 wymienia trzy grupy osób, którym należy odmówić pogrzebu kościelnego, jeśli przed śmiercią nie dały żadnych oznak pokuty:

• notoryjnych apostatów, heretyków i schizmatyków;
• osoby, które wybrały spalenie ciała z motywów przeciwnych wierze chrześcijańskiej;
• innych jawnych grzeszników, którym pogrzeb bez publicznego zgorszenia wiernych nie może być udzielony.

Kan. 1185 wiąże odmowę pogrzebu kościelnego z odmową Mszy pogrzebowej. Chodzi o obrzęd religijny. Art. 8 ustawy o cmentarzach osobno określa zasady przyjęcia zwłok na cmentarz, a o prawie do miejsca pisze poradnik prawo do grobu.

Oznaki pokuty i śmierć samobójcza

Instrukcja Episkopatu Polski z 5 maja 1978 r. podaje jako przykłady oznak pokuty prośbę o kapłana, zewnętrzny akt żalu, ucałowanie krzyża albo przeproszenie za dane zgorszenie. Wyliczenie kończy się „itp.” i nie zamyka listy. Instrukcja mówi też, że wiarygodni świadkowie mogą potwierdzić takie oznaki.

Sama śmierć samobójcza nie przesądza o odmowie pogrzebu. Instrukcja z 1978 r. mówi, że pogrzebu katolickiego nie odmawia się osobie, która za życia okazywała przywiązanie do wiary i Kościoła. Przy poważnej wątpliwości należy zwrócić się do ordynariusza. Osobę, która przed zamachem na własne życie dawała zgorszenie, instrukcja każe rozpatrywać jak jawnego grzesznika.

Dzieci, katechumeni i ochrzczeni w innych wspólnotach

Kan. 1183 § 1 każe w sprawach pogrzebu zaliczać katechumenów do wiernych. Ordynariusz miejsca może zezwolić na pogrzeb kościelny dziecka zmarłego przed chrztem, jeśli rodzice zamierzali je ochrzcić (§ 2). Osobie ochrzczonej w niekatolickim Kościele lub wspólnocie można urządzić pogrzeb kościelny według roztropnego uznania ordynariusza, gdy nie stwierdzono jej przeciwnej woli i własny szafarz nie może być obecny (§ 3).

Przebieg pogrzebu katolickiego opisuje pogrzeb katolicki. Przyjęcie zwłok na cmentarz oraz prawo rodziny do pochówku omawiają kto organizuje pogrzeb i poradnik o prawie do grobu. Przy pytaniu o kremację sprawdź też hasło kremacja a Kościół katolicki.

Co zrobić po informacji o odmowie

Jeśli rodzina usłyszy, że pogrzeb kościelny może się nie odbyć, warto poprosić parafię o wskazanie konkretnej podstawy i dalszego trybu rozmowy. Kan. 1184 § 2 kieruje sprawę, w której pojawia się wątpliwość, do ordynariusza miejsca. Można zebrać informacje o okolicznościach wskazanych w kanonie oraz o oznakach pokuty, które pamiętają bliscy. Instrukcja z 1978 r. wymienia między innymi prośbę o kapłana, zewnętrzny akt żalu, ucałowanie krzyża lub przeproszenie za zgorszenie; dopuszcza także potwierdzenie takich oznak przez wiarygodnych świadków.

W przypadku śmierci samobójczej sam fakt śmierci nie przesądza o odmowie. Instrukcja Episkopatu każe uwzględnić wcześniejsze przywiązanie do wiary i Kościoła, a przy poważnej wątpliwości zwrócić się do ordynariusza. Bliscy mogą więc przekazać parafii informacje o praktykach religijnych zmarłego i o jego ostatnich słowach lub czynach, zamiast samodzielnie oceniać ich znaczenie.

Warto też oddzielić rozmowę z parafią od organizacji pochówku. Nawet gdy rodzina czeka na decyzję kościelną, może ustalać miejsce i termin z administracją cmentarza. Jeśli potrzebny będzie obrzęd inny niż katolicki, pogrzeb świecki jest jedną z osobnych form pożegnania. Informację o możliwej odmowie pogrzebu kościelnego należy zatem rozpatrywać w jej własnym zakresie; sama nie przesądza o miejscu pochówku ani o tym, kto organizuje ceremonię.