# Zachowek

URL: https://poradnik-pogrzebowy.pl/prawo-i-spadki/zachowek/
Kategoria: Prawo i spadki
Aktualizacja: 2026-10-12

## Najważniejsze w skrócie

- Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom, którzy dziedziczyliby z ustawy. Wynosi połowę wartości udziału ustawowego albo dwie trzecie, gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni zstępny.
- Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnej wartości w darowiźnie, spadku, zapisie lub świadczeniu z fundacji rodzinnej, może żądać od spadkobiercy zapłaty albo uzupełnienia.
- Przy obliczeniu dolicza się niektóre darowizny i zapisy windykacyjne. Drobnych darowizn zwyczajowych i określonych dawnych darowizn nie dolicza się.
- Część roszczeń przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu, a roszczenie o uzupełnienie z tytułu darowizny lub zapisu windykacyjnego — po 5 latach od otwarcia spadku.

Zachowek chroni najbliższych, którzy dziedziczyliby z ustawy, ale nie otrzymali należnej im wartości. Ustawa przyznaje go zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy. Najczęściej jest to roszczenie o zapłatę pieniędzy, a nie automatyczne prawo do konkretnego przedmiotu ze spadku.

## Ile wynosi zachowek

Wartość zachowku wynosi **połowę** udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Wynosi **dwie trzecie**, jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawnionym zstępnym jest osoba małoletnia. Ułamek liczy się od wartości udziału ustawowego, nie od całego spadku.

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnej wartości w formie darowizny, powołania do spadku, zapisu, świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia po jej rozwiązaniu, może żądać od spadkobiercy zapłaty sumy potrzebnej do pokrycia albo uzupełnienia zachowku. W określonych przypadkach można wnosić o odroczenie płatności, raty lub wyjątkowo obniżenie. Łączny okres rat nie może co do zasady przekraczać **5 lat**; w szczególnie uzasadnionych sytuacjach sąd może przedłużyć go do **10 lat**.

## Co uwzględnia się przy obliczeniach

Do podstawy zachowku dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne, z wyjątkami określonymi w ustawie. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Niektórych darowizn sprzed ponad **10 lat** nie uwzględnia się, jeśli obdarowany nie jest spadkobiercą ani uprawnionym do zachowku. Przy zachowku zstępnego co do zasady nie dolicza się darowizn z czasu, gdy spadkodawca nie miał zstępnych, chyba że darowiznę uczyniono na mniej niż **300 dni** przed urodzeniem zstępnego. Przy zachowku małżonka nie dolicza się darowizn sprzed zawarcia małżeństwa.

Wartość darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonania i cen z chwili obliczania zachowku. Drobne koszty wychowania i edukacji zwykle nie podlegają doliczeniu; zalicza się je zstępnemu tylko w zakresie przekraczającym przeciętną miarę w danym środowisku.

Przy ustalaniu udziału ustawowego uwzględnia się spadkobierców niegodnych i tych, którzy odrzucili spadek. Nie uwzględnia się osób, które zrzekły się dziedziczenia ani zostały wydziedziczone. To różne sytuacje prawne opisane w hasłach [odrzucenie spadku](/prawo-i-spadki/odrzucenie-spadku/) i [wydziedziczenie](/prawo-i-spadki/wydziedziczenie/).

## Terminy i inne ważne zasady

Roszczenie o zachowek oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się po **5 latach od ogłoszenia testamentu**. Roszczenie o uzupełnienie zachowku z tytułu darowizny lub zapisu windykacyjnego przedawnia się po **5 latach od otwarcia spadku**, czyli od śmierci spadkodawcy. To różne początki biegu terminu. Opis opiera się na tekście jednolitym Kodeksu cywilnego obejmującym zmiany ogłoszone do 19 maja 2026 r.

Jeśli spadkobierca zobowiązany do zapłaty sam jest uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się do nadwyżki ponad własny zachowek. Gdy uprawniony nie może uzyskać zachowku od spadkobiercy, ustawa może pozwolić mu żądać uzupełnienia od zapisobiercy windykacyjnego lub obdarowanego, w granicach określonych dla tych osób. Szczegółowe rozliczenia zależą od składu spadku, wcześniejszych darowizn, testamentu i osób uprawnionych. Przy wątpliwościach warto skonsultować dokumenty z prawnikiem. Zobacz też [spadek po zmarłym](/prawo-i-spadki/spadek-po-zmarlym/), [koszty pogrzebu a podatek](/koszty-i-zasilki/koszty-pogrzebu-a-podatek/) i [testament](/prawo-i-spadki/testament/).

## Jak przygotować wstępne wyliczenie

Zbierz dokumenty, które pokazują, kto dziedziczy z ustawy, co wchodziło w skład spadku i jakie rozrządzenia pozostawił zmarły. Przydatne mogą być testament, akt zgonu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, postanowienie o nabyciu spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia oraz informacje o darowiznach i zapisach windykacyjnych. To punkt wyjścia do rozmowy z prawnikiem, a nie kompletna lista wymagana w każdym postępowaniu.

Ustal osobno:

- krąg osób, które dziedziczyłyby ustawowo;
- udział, jaki przypadłby konkretnej osobie, i właściwy ułamek zachowku;
- wartość aktywów uwzględnianych przy obliczeniu oraz długi i ciężary;
- darowizny i zapisy, które mogą podlegać doliczeniu lub wyjątkowi;
- świadczenia, które uprawniony już otrzymał od spadkodawcy.

Wartości nie da się ustalić przez podzielenie bieżącego salda rachunku przez liczbę członków rodziny. Znaczenie mają ustawowe zasady obliczania udziału, zakres doliczanych przysporzeń oraz stan i ceny w momentach wskazanych w ustawie. Przy większym majątku lub sporze co do wyceny poproś o pomoc w obliczeniu podstawy.

## Jak pilnować początku terminu

Zachowaj informację, kiedy testament został ogłoszony, i odnotuj datę śmierci spadkodawcy. Roszczenie przeciwko spadkobiercy i roszczenie o uzupełnienie zachowku od obdarowanego lub zapisobiercy windykacyjnego mogą mieć różne początki pięcioletniego terminu. Nie odkładaj sprawdzenia dokumentów do końca okresu przedawnienia; przy kilku testamentach, darowiznach lub sporze o uprawnionego skonsultuj daty z prawnikiem.

## Gdy otrzymasz żądanie zapłaty

Zachowaj pismo i odnotuj, kiedy je otrzymano. Sprawdź, kto zgłasza roszczenie, z jakiego tytułu uważa się za uprawnionego i jak wyliczył żądaną kwotę. Poproś o wskazanie przyjętego udziału, wartości spadku, uwzględnionych darowizn oraz świadczeń, które miały już pokryć zachowek. Porównaj te informacje z testamentem, dokumentami o dziedziczeniu i własnymi danymi o majątku; jeśli którejś podstawy brakuje, poproś o jej wyjaśnienie.

Sama kwota w wezwaniu nie przesądza o prawidłowym wyliczeniu. Zanim uznasz roszczenie albo zaproponujesz spłatę, sprawdź, czy strony posługują się tym samym składem majątku i tymi samymi datami. Przy sporze o wycenę, darowizny lub krąg uprawnionych przygotuj dokumenty do konsultacji prawnej. Jeśli problemem jest jednorazowa płatność, zapytaj o możliwość rat lub odroczenia — warunki i okres zależą od rozstrzygnięcia sprawy.

## Najczęstsze pytania

### Komu przysługuje zachowek?

Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.

### Ile wynosi zachowek?

Zasadniczo połowa wartości udziału ustawowego. Wynosi dwie trzecie, jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeśli uprawnionym zstępnym jest osoba małoletnia.

### Czy zachowek jest udziałem w spadku?

Zwykle jest roszczeniem o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia lub uzupełnienia należnej wartości. Może być uwzględniony również przez darowiznę, powołanie do spadku, zapis lub świadczenie z fundacji rodzinnej.

### Po jakim czasie przedawnia się zachowek?

Roszczenie uprawnionego o zachowek co do zasady przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu. Roszczenie o uzupełnienie zachowku z tytułu darowizny lub zapisu windykacyjnego — po 5 latach od otwarcia spadku.

### Czy można zapłacić zachowek w ratach?

Sąd może odroczyć płatność, rozłożyć ją na raty, a wyjątkowo obniżyć zachowek, biorąc pod uwagę sytuację osobistą i majątkową stron. Łączny okres rat nie może co do zasady przekroczyć 5 lat; w szczególnych przypadkach sąd może przedłużyć termin do 10 lat.

## Źródła

- Karta ELI obwieszczenia Marszałka Sejmu z 27 maja 2026 r. — jednolity tekst Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 795) — https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/795/ogl
- Jednolity tekst ustawy z 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, załącznik do Dz.U. 2026 poz. 795 — https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text/T/D20260795L.pdf
- Dziennik Ustaw z 17 czerwca 2026 r., poz. 795 — ogłoszenie jednolitego tekstu Kodeksu cywilnego — https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/795