# Mowa pożegnalna — jak ją ułożyć URL: https://poradnik-pogrzebowy.pl/organizacja-pogrzebu/mowa-pozegnalna/ Kategoria: Organizacja pogrzebu Aktualizacja: 2026-10-12 ## Najważniejsze w skrócie - Przy pogrzebie katolickim homilia, liturgiczne ostatnie pożegnanie i słowo bliskich nad grobem to odrębne elementy. - W przedruku obrzędu krewni lub bliscy znajomi mogą wygłosić słowo nad grobem, jeśli taki zwyczaj istnieje; zwyczaju nie wprowadza się w kościele. - Przy ceremonii świeckiej rodzinę i mistrza ceremonii warto zaangażować w przygotowanie mowy oraz ustalenie jej długości. - Przy użyciu wiersza lub piosenki uwzględnij prawa autorskie do utworu, wykonania i nagrania. Mowa pożegnalna może przywołać osobę zmarłą, opowiedzieć o ważnym wspomnieniu albo podziękować za wspólne życie. Przy ceremonii świeckiej jej treść i miejsce w scenariuszu ustala się z rodziną lub mistrzem ceremonii. Przy pogrzebie katolickim warto odróżnić słowo bliskich od homilii i obrzędu ostatniego pożegnania. ## Trzy różne wypowiedzi przy pogrzebie katolickim Instrukcja liturgiczno-duszpasterska Episkopatu z 5 maja 1978 r. mówi o krótkiej homilii podczas Mszy pogrzebowej. Homilię wygłasza kapłan. Długość ustala on zgodnie z rytuałem. Wprowadzenie do obrzędów pogrzebu opisuje liturgiczny obrzęd ostatniego pożegnania po Mszy, przy ciele zmarłego. Obejmuje wyjaśnienie sensu obrzędu przez kapłana, chwilę milczenia, pokropienie, okadzenie i śpiew pożegnalny. Ten śpiew jest częścią obrzędu; nie zastępuje go mowa rodziny. Osobno postanowienie mówi, że krewni lub bliscy znajomi mogą wygłosić nad grobem słowo pożegnania, jeśli taki zwyczaj już istnieje. Nie należy wprowadzać go w kościele. Wybór tekstów liturgicznych może być konsultowany z rodziną lub wspólnotą, ale nie zastępuje homilii ani nie jest przemówieniem bliskich. Szczegóły opisują artykuły [Msza pogrzebowa](/ceremonie-i-obyczaje/msza-pogrzebowa/) i [Pogrzeb katolicki](/ceremonie-i-obyczaje/pogrzeb-katolicki/). ## Mowa w ceremonii świeckiej W ceremonii świeckiej rodzina ustala scenariusz i to, kto zabierze głos. W rozmowie opublikowanej przez Weekend.gazeta.pl mistrzyni ceremonii Barbara Nadratowska opisuje pracę nad mową na podstawie rozmowy z rodziną i przekazanie tekstu bliskim do sprawdzenia. Wskazuje, że na dużych cmentarzach harmonogram może być napięty. W jej przykładzie cała uroczystość trwa około godziny, z czego około połowa przypada na ceremonię w kaplicy, a pozostały czas na przejście i zakończenie przy grobie. To opis jednej praktyki; czas i długość mowy ustala się dla konkretnej uroczystości. Przygotowując mowę, wybierz kilka konkretnych wspomnień zamiast wyliczać całą biografię. Zadbaj o poprawne imiona, daty i prywatność osób żyjących. Ustal z organizatorem, kto będzie mówić, gdzie i jak długo. Jeśli pojawia się muzyka albo śpiew, informacje o doborze utworu znajdziesz w tekście o [muzyce na pogrzebie](/organizacja-pogrzebu/muzyka-na-pogrzebie/). ## Inne obrządki W innych wspólnotach pożegnanie przybiera odmienną formę. Możliwość i miejsce zabrania głosu uzgodnij z duchownym lub osobą prowadzącą ceremonię. Przy uroczystości świeckiej sprawdź z prowadzącym, czy mowa będzie w kaplicy, przy grobie czy w obu miejscach. Przygotowaną mowę przekaż organizatorowi z wyprzedzeniem, by uwzględnił ją w planie ceremonii. ## Wiersze, piosenki i prawa autorskie Ustawa o prawie autorskim pozwala w określonych granicach cytować rozpowszechniony utwór, między innymi w celu wyjaśnienia lub polemiki. To nie oznacza, że można dowolnie włączyć cały chroniony wiersz do każdej mowy. Przy publicznym odtworzeniu piosenki mogą mieć znaczenie prawa do utworu, wykonania i nagrania. Prawa majątkowe do utworu wygasają co do zasady po 70 latach od śmierci twórcy, ale prawa do wykonania i fonogramu mają odrębne terminy. W razie wątpliwości wybierz utwór z domeny publicznej lub poproś organizatora o sprawdzenie warunków. Umowa z mistrzem ceremonii określa, czy przygotowanie mowy wchodzi w zakres usługi. ## Prosty plan krótkiej mowy Zacznij od jednego zdania, które wyjaśnia, kim zmarły był dla ciebie. Następnie przywołaj dwa lub trzy konkretne wspomnienia: gest, wspólną sytuację albo sposób, w jaki ta osoba traktowała innych. Zakończ podziękowaniem lub krótkim pożegnaniem. Taki układ pomaga utrzymać mowę w osobistym tonie bez wyliczania całego życiorysu. Przed napisaniem zanotuj, co chcesz przekazać gościom i czego wolisz nie poruszać. Dobierz słowa do relacji ze zmarłym; mowa bliskiego przyjaciela może brzmieć inaczej niż przemówienie współpracownika. Sprawdź z rodziną, czy wymienione historie są dla niej odpowiednie i czy nie ujawniają prywatnych informacji o osobach żyjących. Gdy kilka osób chce zabrać głos, uzgodnij kolejność i podział wspomnień, aby nie powtarzać tych samych opowieści. Przeczytaj tekst na głos i zmierz czas. Usuń fragmenty, które trudno wypowiedzieć albo nie brzmią naturalnie. Wydrukuj czytelną kopię, zaznacz miejsca na oddech i miej ją przy sobie podczas ceremonii. Przekaż organizatorowi imię mówcy oraz tytuł lub pierwsze słowa wystąpienia, żeby mógł zapowiedzieć je we właściwej chwili. Jeśli emocje utrudnią czytanie, możesz poprosić inną osobę o odczytanie przygotowanego tekstu. ## Głoszenie przy dużych emocjach Wybierz osobę, która będzie w stanie odczytać tekst, i wcześniej zapytaj ją o zgodę. Jeśli samodzielne wystąpienie jest dla ciebie ważne, poproś kogoś o trzymanie kopii oraz o przejęcie czytania w razie potrzeby. Możesz zaznaczyć, gdzie zrobić pauzę, i przygotować krótszą wersję, którą da się przeczytać w kilku zdaniach. Warto unikać żartów zrozumiałych tylko dla wąskiego grona, nazwisk osób, które nie wyraziły zgody na wspomnienie, oraz szczegółów trudnych dla rodziny. Gdy mowa zawiera cytat lub fragment piosenki, sprawdź wcześniej zasady użycia utworu. Dobrze przygotowane pożegnanie nie musi być długie: ma pomóc obecnym zatrzymać się przy jednej prawdziwej opowieści o zmarłym. ## Najczęstsze pytania ### Czy bliski może wygłosić mowę w kościele? Przedruk wprowadzenia do katolickich obrzędów pogrzebu dopuszcza słowo bliskich nad grobem, jeśli taki zwyczaj istnieje; podaje też, by nie wprowadzać go w kościele. ### Czym mowa różni się od homilii? Homilia jest częścią Mszy i wygłasza ją kapłan. Słowo bliskich jest osobnym pożegnaniem, a liturgiczne ostatnie pożegnanie jest obrzędem. ### Jak przygotować mowę świecką? Ustal jej treść i długość z rodziną lub mistrzem ceremonii. Opowiedz o konkretnej cesze, wspomnieniu albo wartości ważnej dla zmarłego. ### Czy można wykorzystać ulubiony wiersz lub nagranie? Możliwość wykorzystania zależy od praw do utworu, wykonania i nagrania oraz od okoliczności. Sprawdź ją z organizatorem ceremonii. ## Źródła - Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem z 7 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1590), PDF — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1590/text.pdf - Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem z 6 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2025 poz. 24), PDF, art. 29 — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/24/text.pdf - Wprowadzenie teologiczne i pastoralne do obrzędów pogrzebu oraz postanowienia Konferencji Episkopatu Polski (przedruk na stronie parafii Wysocko Wielkie; nie dziennik urzędowy KEP) — https://parafiawysockowielkie.pl/pogrzeb/wprowadzenie-teologiczne-i-pastoralne/ - Wprowadzenie ogólne do obrzędów pogrzebu oraz te same postanowienia (przedruk na opoka.org.pl; nie dziennik urzędowy KEP) — https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAL/kkbids/rytual_pogrzeb.html - Instrukcja liturgiczno-duszpasterska Episkopatu o pogrzebie i modlitwach za zmarłych z 5 maja 1978 r. (przedruk na opoka.org.pl), nr 9 — https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WE/kep/kkbids/pogrzeb1_05051978.html - Rozmowa z Barbarą Nadratowską, Weekend.gazeta.pl, 2 listopada 2024 r. (praktyka jednej mistrzyni ceremonii, nie przepis) — https://weekend.gazeta.pl/weekend/7,177333,31429563,powiedziala-mam-wizje-podpisywanie-sie-na-trumnie-balony.html