# Pogrzeb, gdy nie ma pieniędzy — gmina i zasiłek celowy

URL: https://poradnik-pogrzebowy.pl/koszty-i-zasilki/pogrzeb-socjalny/
Kategoria: Koszty i zasiłek pogrzebowy
Aktualizacja: 2026-10-12

## Najważniejsze w skrócie

- Zasiłek celowy na pogrzeb może otrzymać osoba pokrywająca koszty, gdy po zmarłym nie przysługuje zasiłek pogrzebowy albo nadzwyczajne koszty trudno przewidzieć i nie da się ich pokryć z tego świadczenia.
- Zasiłek celowy przyznaje się niezależnie od dochodu, ale może wiązać się z obowiązkiem zwrotu. Wniosek rozpatruje gmina przez ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych.
- Gmina chowa zwłoki, których nie pochowali uprawnieni ani nie przekazano ich uczelni lub federacji. To inna sprawa niż zasiłek dla osoby, która opłaciła pogrzeb.
- Należność z zasiłku celowego podlegająca zwrotowi przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Określenie „pogrzeb socjalny” bywa używane dla różnych form pomocy. Jeśli pokrywasz koszty, możesz zapytać gminę o zasiłek celowy. Jeśli nikt nie organizuje pochówku, gmina ma odrębny obowiązek zorganizowania go w określonych przypadkach.

## Zasiłek dla osoby pokrywającej koszty

Gmina może przyznać zasiłek celowy na uzasadnione i udokumentowane koszty pogrzebu, jeśli po zmarłym nie przysługuje zasiłek pogrzebowy albo koszty są nadzwyczajne, trudne do przewidzenia i niemożliwe do pokrycia z kwoty tego zasiłku. Ośrodek ocenia konkretny wniosek; samo poniesienie wydatków nie przesądza o przyznaniu pomocy.

Zasiłek z art. 40 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej przyznaje się **niezależnie od dochodu**. Gmina ocenia wysokość pomocy na podstawie uzasadnionych i udokumentowanych wydatków w konkretnej sprawie. Wniosek składa osoba, która pokryła koszty, w gminnym ośrodku pomocy społecznej albo centrum usług społecznych.

Do wniosku dołącza się dokumenty wymienione w ustawie: odpis aktu zgonu albo dokument dotyczący martwego urodzenia, rachunki lub inne potwierdzenie kosztów, oświadczenie o pokryciu albo zobowiązaniu się do pokrycia wydatków, oświadczenie o niewypłaceniu innego świadczenia oraz zobowiązanie do zwrotu w przewidzianych sytuacjach. Jeśli rachunek złożono w banku lub ZUS, kopię potwierdza za zgodność bank.

Przyznanie świadczenia poprzedza rodzinny wywiad środowiskowy i następuje decyzją administracyjną. Zasiłek może wiązać się z obowiązkiem zwrotu, gdy później zostanie wypłacone inne świadczenie po zmarłym albo gdy zwrot ma nastąpić z masy spadkowej. Ustawa przewiduje możliwość umorzenia, odroczenia lub rozłożenia należności na raty w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Kwota podlegająca zwrotowi przedawnia się po 3 latach od ostateczności decyzji.

## Zasiłek pogrzebowy to osobne świadczenie

Zasiłek pogrzebowy z ZUS albo KRUS nie jest zasiłkiem celowym z pomocy społecznej. Od 1 stycznia 2026 r. zasiłek pogrzebowy wynosi **7000 zł** dla zgonów od tej daty; dla zgonów do 31 grudnia 2025 r. obowiązuje **4000 zł**. Kwota zależy od dnia śmierci.

Samo otrzymanie zasiłku pogrzebowego nie wyklucza zasiłku celowego. Ten drugi może być przyznany, jeśli nie przysługuje zasiłek pogrzebowy albo występują nadzwyczajne koszty, których nie da się pokryć z tego świadczenia. Wniosek o celowy składa się w gminie; wniosek o pogrzebowy — w ZUS lub KRUS. Warunki świadczenia z ZUS omawia [zasiłek pogrzebowy](/koszty-i-zasilki/zasilek-pogrzebowy/).

## Kiedy pochówek organizuje gmina

Gmina właściwa ze względu na miejsce zgonu chowa zwłoki, których nie pochowali uprawnieni ani nie przekazano ich uczelni lub federacji. Wyjątek dotyczy osób pozbawionych wolności zmarłych w zakładzie karnym lub areszcie śledczym — w przypadkach wskazanych w ustawie pochówek organizuje ta jednostka.

Sprawienie pogrzebu jest obowiązkowym zadaniem własnym gminy, także w przypadku osoby bezdomnej. Gmina ustala sposób jego przeprowadzenia z uwzględnieniem wyznania zmarłego. Samo sprawienie pogrzebu nie wymaga decyzji administracyjnej. Gdy gmina pokryła koszty, może dochodzić ich zwrotu z masy spadkowej, jeśli po zmarłym nie przysługuje zasiłek pogrzebowy.

Prawo do pochowania i osoby uprawnione opisuje [kto organizuje pogrzeb](/organizacja-pogrzebu/kto-organizuje-pogrzeb/).

## Jak przygotować rozmowę z gminą

Na pierwszą rozmowę przygotuj krótką informację, czy pytasz o zwrot kosztów już poniesionych, czy o pochówek, którego nikt jeszcze nie organizuje.

Jeśli składasz wniosek o zasiłek celowy, miej pod ręką:

- odpis aktu zgonu albo dokument dotyczący martwego urodzenia;
- rachunki lub inne dowody wydatków oraz oświadczenia o pokryciu kosztów, braku innego świadczenia i ewentualnym zwrocie;
- informację, które wydatki pokryto z zasiłku pogrzebowego i dlaczego pozostałe koszty są nadzwyczajne lub trudne do opłacenia.

Jeśli rachunek złożono w banku albo ZUS, zapytaj o kopię potwierdzoną przez bank. Ustal też, czy wniosek przyjmuje ośrodek pomocy społecznej, czy centrum usług społecznych, jakie dodatkowe dokumenty są potrzebne i jak wygląda dalsza ocena sprawy.

Jeśli nikt nie organizuje pochówku, skontaktuj się z gminą właściwą dla miejsca zgonu i powiedz o tym wprost. Zapytaj, do kogo przekazać informacje o zmarłym i jak uwzględnione zostanie jego wyznanie. Osoby uprawnione do pochowania opisuje [kto organizuje pogrzeb](/organizacja-pogrzebu/kto-organizuje-pogrzeb/); przy planowaniu wydatków pomocny jest [przegląd kosztów pogrzebu](/koszty-i-zasilki/ile-kosztuje-pogrzeb/).

## Gdzie szukać pomocy przy kosztach pogrzebu

1. **Ustal, o które świadczenie chodzi.** Zasiłek pogrzebowy wypłaca ZUS albo KRUS. Zasiłek celowy przyznaje gmina osobie pokrywającej koszty, a gmina organizuje pochówek, gdy nie zrobiły tego uprawnione osoby.
2. **Złóż wniosek o zasiłek celowy w gminie.** Zwróć się do ośrodka pomocy społecznej albo centrum usług społecznych. Ustawa przewiduje pomoc przy braku zasiłku pogrzebowego lub nadzwyczajnych kosztach niemożliwych do pokrycia z tego świadczenia; zasiłek przyznaje się niezależnie od dochodu.
3. **Przygotuj dokumenty i oświadczenia.** Dołącz potwierdzenie kosztów, dokument zgonu oraz oświadczenia i zobowiązanie zwrotu wymienione w art. 40 ust. 1e–1f ustawy o pomocy społecznej.
4. **Zapytaj gminę o organizację pochówku, jeśli nikt go nie prowadzi.** Gmina miejsca zgonu chowa zwłoki, których nie pochowali uprawnieni ani nie przekazano ich uczelni lub federacji. Sposób pogrzebu ustala zgodnie z wyznaniem zmarłego.

## Najczęstsze pytania

### Czy zasiłek celowy na pogrzeb zależy od dochodu?

Nie. Art. 40 ust. 1b ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy z ust. 1a przyznaje się niezależnie od dochodu. Jego przyznanie jest jednak uznaniowe.

### Czy zasiłek celowy ma stałą kwotę?

Gmina ustala wysokość pomocy w indywidualnej decyzji, biorąc pod uwagę uzasadnione i udokumentowane wydatki. Nie jest to automatyczna dopłata do całego rachunku.

### Gdzie złożyć wniosek?

W gminnym ośrodku pomocy społecznej albo w centrum usług społecznych, jeśli gmina prowadzi tam te sprawy. Wnioskodawcą jest osoba, która pokrywa koszty pogrzebu.

### Kiedy pogrzeb organizuje gmina?

Gmina właściwa ze względu na miejsce zgonu chowa zwłoki, których nie pochowali uprawnieni z art. 10 ust. 1 ani nie przekazano uczelni lub federacji, z wyjątkiem wskazanych w ustawie przypadków osób zmarłych w zakładzie karnym lub areszcie.

## Źródła

- Ustawa z dnia 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 718) — https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2025/718
- Obwieszczenie Marszałka Sejmu z dnia 30 kwietnia 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. 2026 poz. 639) — https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/639/ogl
- Obwieszczenie Marszałka Sejmu z dnia 7 listopada 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. 2025 poz. 1590) — https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2025/1590
- ZUS — zmiana wysokości zasiłku pogrzebowego od 1 stycznia 2026 r. (aktualność z 29 grudnia 2025 r.) — https://www.zus.pl/-/zmiana-wysoko%C5%9Bci-zasi%C5%82ku-pogrzebowego-od-1-stycznia-2026-r.
- Komunikat Prezesa ZUS z dnia 27 stycznia 2026 r. w sprawie kwoty zasiłku pogrzebowego — https://www.zus.pl/-/komunikat-prezesa-zak%C5%82adu-ubezpiecze%C5%84-spo%C5%82ecznych-z-dnia-27-stycznia-2026-r.-w-sprawie-kwoty-zasi%C5%82ku-pogrzebowego
- ZUS — zasiłek pogrzebowy (strona świadczenia) — https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-pogrzebowy