# Pogrzeb greckokatolicki

URL: https://poradnik-pogrzebowy.pl/ceremonie-i-obyczaje/pogrzeb-greckokatolicki/
Kategoria: Ceremonie i obrządki
Aktualizacja: 2026-10-12

## Najważniejsze w skrócie

- W Polsce Ukraiński Kościół Greckokatolicki tworzy metropolię przemysko-warszawską z trzema eparchiami. Obrządek pozostaje bizantyjski także po zmianie kalendarza.
- Parastas, Boska Liturgia, ostatnie pożegnanie i panachyda mogą przypadać w różnym układzie. Harmonogram ustala parafia.
- Katechizm UKGK opisuje cztery formy czynu pogrzebowego oraz wspomnienia dziewiątego i czterdziestego dnia i w rocznicę śmierci.
- Kodeks kanonów Kościołów wschodnich przewiduje pogrzeb kościelny po kremacji, z określonym wyjątkiem. Prawo polskie osobno reguluje pochówek i przewóz prochów.

Pogrzeb greckokatolicki sprawuje Ukraiński Kościół Greckokatolicki (UKGK) w obrządku bizantyjskim, pozostający w jedności z biskupem Rzymu. Parafia poda miejsce, godziny i kolejność nabożeństw.

## Kościół i kalendarz

W Polsce UKGK tworzy metropolię przemysko-warszawską z eparchiami przemysko-warszawską, wrocławsko-koszalińską oraz olsztyńsko-gdańską. W ogłoszeniach archieparchii metropolitą jest arcybiskup Eugeniusz Popowicz. To katolicki Kościół wschodni, do którego stosuje się Kodeks kanonów Kościołów wschodnich.

Od Niedzieli o Zacheuszu, 18 stycznia 2026 r., metropolia obchodzi Paschę i święta ruchome według kalendarza gregoriańskiego. Zmiana kalendarza nie zmieniła obrządku bizantyjskiego ani Boskiej Liturgii w Mszę rzymską. Ogłoszenia pogrzebowe nadal posługują się nazwami parastas, panachyda i Boska Liturgia. Osobno opisujemy [pogrzeb prawosławny](/ceremonie-i-obyczaje/pogrzeb-prawoslawny/) i [katolicki obrządku łacińskiego](/ceremonie-i-obyczaje/pogrzeb-katolicki/).

## Jak mogą wyglądać nabożeństwa

Katechizm UKGK „Chrystus — nasza Pascha” opisuje obrzędy, a ogłoszenia parafii podają konkretne godziny i kolejność.

**Parastas** oznacza czuwanie przy zmarłym. Katechizm mówi o wspólnym gromadzeniu się od chwili otrzymania wiadomości o śmierci oraz o czytaniu Psałterza, a przy kapłanie lub biskupie także Ewangelii. W praktyce parafialne ogłoszenia pokazują różne układy: nabożeństwo może odbyć się w przeddzień, wieczorem albo tego samego dnia co pogrzeb. Nie zawsze jest wieczorem ani w domu.

**Boska Liturgia żałobna** to nazwa eucharystii używana w ogłoszeniach UKGK. Katechizm nie czyni jej obowiązkowym elementem każdego pogrzebu. Kancelaria parafii potwierdzi, czy jest zaplanowana.

**Czyn pogrzebu świeckich** obejmuje stichery, śpiew ewangelicznych błogosławieństw i ostatni pocałunek. Według katechizmu kończy go panachyda na cmentarzu oraz zapieczętowanie grobu. Katechizm opisuje parastas jako czuwanie, a panachydę jako zakończenie czynu pogrzebowego na cmentarzu. Inne ogłoszenia mogą wymieniać modlitwę przebaczenia, ale pojedynczy harmonogram nie określa porządku wszystkich parafii. Katechizm wspomina też o okadzeniu, wodzie święconej i orszaku. Złożenie ciała głową na wschód opisuje jako rozpowszechniony zwyczaj na Ukrainie, nie regułę dla każdej mogiły w Polsce.

## Cztery formy i wspomnienia

Katechizm wyróżnia czyn pogrzebowy biskupa lub kapłana, nowicjusza, mnicha lub hieromnicha, pozostałych ochrzczonych i namaszczonych krzyżmem oraz diakonów, a także dzieci do lat siedmiu. Czyn dla mnicha różni się między innymi sposobem ubrania ciała, bez dalszych szczegółów w katechizmie. Obrzęd dziecka nie zawiera modlitw o odpuszczenie grzechów. W przypadku dziecka martwo urodzonego kan. 876 § 2 pozostawia decyzję miejscowemu hierarsze; jest to możliwość, nie gwarancja. W okresie paschalnym śpiewa się troparion Paschy.

Katechizm wymienia modlitwę w dziewiątym i czterdziestym dniu oraz w rocznicę śmierci. Wspomina również o tryznie — posiłku krewnych i sąsiadów w dniu pogrzebu. W przywołanym opisie nie wyjaśnia, czy dzień śmierci liczy się jako pierwszy, dlatego sposób obliczenia terminu potwierdź w parafii. Opisuje również wspólne wspomnienia w soboty, między innymi sobotę mięsopustną, drugą, trzecią i czwartą sobotę Wielkiego Postu oraz sobotę przed Niedzielą Pięćdziesiątnicy. Wspomnienia te są dniami modlitwy, a nie terminami pogrzebu. Przy gregoriańskim kalendarzu metropolii konkretną datę potwierdź w parafii.

## Kremacja i przepisy polskie

Kan. 876 § 3 Kodeksu kanonów Kościołów wschodnich przewiduje pogrzeb kościelny osobie, która wybrała kremację, chyba że wiadomo, że zrobiła to z powodów przeciwnych życiu chrześcijańskiemu. Obrzęd ma podkreślać, że Kościół przedkłada grzebanie ciał nad kremację, i unikać zgorszenia.

Instrukcja z 31 października 2009 r. dotycząca honorów pogrzebowych jest skierowana do duchowieństwa Archieparchii Kijowsko-Halickiej. Jej zakres pozostaje związany z tą archieparchią. Ogłoszenie z 6 maja 2026 r. podaje przykład pogrzebu Wasyla Panczaka w Słupsku: po nabożeństwach w cerkwi czyn pogrzebowy miał być kontynuowany po kremacji, w gronie rodzinnym. Godzinę podała parafia.

Prawo polskie reguluje pochówek osobno. Art. 12 ustawy o cmentarzach wymienia groby i kolumbaria, a art. 20a nakazuje odpowiednio stosować przepisy o pochówku i przewozie zwłok do szczątków po spopieleniu. Więcej wyjaśniają hasła [kremacja w religiach](/kremacja/kremacja-w-religiach/) i [prochy w polskim prawie](/kremacja/prochy-w-polskim-prawie/).

## Kto może otrzymać pogrzeb kościelny

Kodeks kanonów Kościołów wschodnich przewiduje pogrzeb kościelny dla wiernych i katechumenów. W określonych warunkach miejscowy hierarcha może zdecydować o pogrzebie ochrzczonego niekatolika, jeśli nie wiadomo, że sprzeciwił się temu za życia i nie ma dostępu do własnego szafarza. Kodeks obejmuje także niektóre osoby zmarłe przed chrztem, w tym dziecko, które rodzice zamierzali ochrzcić; decyzja należy do miejscowego hierarchy.

Pogrzebu odmawia się osobie, gdy nie można go udzielić bez publicznego zgorszenia, chyba że przed śmiercią dała oznaki pokuty. Kodeks zaleca unikać różnicowania osób i przyjmować tylko dobrowolne ofiary. Po pogrzebie wpisuje się stosowną adnotację do księgi zmarłych.

## Formalności i terminy

Co do zasady zwłok nie chowa się przed upływem 24 godzin od zgonu. Wyjątek dotyczy niektórych chorób zakaźnych. Najpóźniej po 72 godzinach należy usunąć zwłoki z mieszkania, aby je pochować albo złożyć w domu przedpogrzebowym lub kostnicy, jeśli termin pochówku został odroczony. Godzinę nabożeństwa ustal z parafią. Przy przewozie zwłok w otwartej trumnie obowiązuje zakaz z art. 12 ust. 2.

Prawo pochowania przysługuje najbliższej rodzinie: małżonkowi, krewnym zstępnym i wstępnym, krewnym bocznym do czwartego stopnia oraz powinowatym w linii prostej do pierwszego stopnia. Ustawa wymienia też właściwe organy wojskowe, organy państwowe, instytucje i organizacje społeczne w określonych przypadkach, a także osoby, które dobrowolnie podejmą się pochówku. Zasady opisuje artykuł [kto organizuje pogrzeb](/organizacja-pogrzebu/kto-organizuje-pogrzeb/).

## Co przygotować przed rozmową z parafią

Zadzwoń do kancelarii parafialnej albo osoby prowadzącej duszpasterstwo zmarłego. Przygotuj imię i nazwisko zmarłego, informację o parafii, wybrane miejsce pochówku oraz orientacyjny termin. Zapytaj, czy planowany jest parastas, Boska Liturgia, czyn pogrzebowy i panachyda, a następnie zapisz potwierdzone godziny i adresy. Jeśli uroczystość obejmuje kilka miejsc, ustal, gdzie rodzina i goście mają stawić się najpierw.

Powiedz duchownemu, jeśli zmarły był dzieckiem, mnichem, kapłanem albo diakonem, ponieważ katechizm opisuje różne formy czynu pogrzebowego. W przypadku dziecka martwo urodzonego poproś o rozmowę z miejscowym hierarchą lub wskazaną przez parafię osobą; kan. 876 § 2 pozostawia decyzję hierarsze. Jeżeli rodzina rozważa kremację, omów ją przed ustaleniem terminu i sposobu nabożeństw.

Wybór kalendarza ma znaczenie przy świętach ruchomych. Zapytaj parafię o datę według kalendarza używanego przez metropolię oraz o lokalny porządek nabożeństw. Na koniec potwierdź z zakładem pogrzebowym transport między cerkwią, kaplicą i cmentarzem. Dzięki temu godziny nabożeństw, przewozu i pochówku tworzą jeden wykonalny plan.

## Najczęstsze pytania

### Czy pogrzeb greckokatolicki jest prawosławny?

Nie. To obrzęd Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, pozostającego w jedności z biskupem Rzymu. Obrządek jest bizantyjski.

### Czy Boska Liturgia odbywa się przy każdym pogrzebie?

Katechizm nie wskazuje jej jako obowiązkowej części czynu pogrzebu. Zapytaj kancelarię parafii o plan konkretnej ceremonii.

### Kiedy odbywają się wspomnienia po pogrzebie?

Katechizm wymienia dziewiąty i czterdziesty dzień oraz rocznicę śmierci. W przywołanym opisie nie wyjaśnia, czy dzień śmierci liczy się jako pierwszy; sposób obliczenia terminu potwierdź w parafii.

### Czy Kościół udziela pogrzebu po kremacji?

Kodeks przewiduje pogrzeb kościelny dla osoby, która wybrała kremację, chyba że wiadomo, że zrobiła to z powodów przeciwnych życiu chrześcijańskiemu.

### Czy 72 godziny z ustawy określają termin ceremonii?

Nie. To termin usunięcia zwłok z mieszkania albo złożenia ich w domu przedpogrzebowym lub kostnicy, gdy pochówek się odracza.

## Źródła

- Katechizm UKGK «Chrystus — nasza Pascha», nn. 510–518 — chrześcijański pogrzeb — https://catechismugcc.org/molytva-tserkvy/ii-molytva-tserkovnoi-spilnoty/h-osoblyvi-molinnia-treby/2-zaupokiini-bohosluzhinnia/a-khristiyans-kij-pokhoron
- Katechizm UKGK «Chrystus — nasza Pascha», nn. 519–521 — wspominanie zmarłych — https://catechismugcc.org/molytva-tserkvy/ii-molytva-tserkovnoi-spilnoty/h-osoblyvi-molinnia-treby/2-zaupokiini-bohosluzhinnia/b-pomynannia-usopshykh
- Kodeks kanonów Kościołów wschodnich, kan. 874–879 (tekst łaciński, IntraText) — https://www.intratext.com/IXT/LAT0758/_P2A.HTM
- Kodeks kanonów Kościołów wschodnich, kan. 1 (vatican.va) — https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/la/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_19901018_codex-can-eccl-orient-1.html
- Synod Biskupów Metropolii Przemysko-Warszawskiej — decyzje V sesji, 14 listopada 2025 r. — https://cerkiew.org/rishennya-v-sesii-sinodu-episkopiv-peremisko-varshavskoi-mitropolii/
- Rozporządzenie metropolity przemysko-warszawskiego w sprawie obrzędów pogrzebowych na czas stanu zagrożenia epidemicznego, 16 marca 2020 r. — https://cerkiew.net.pl/%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D0%B2-%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D0%BF%D0%BE/
- Instrukcja w sprawie ograniczenia honorów pogrzebu chrześcijańskiego dla duchowieństwa Archieparchii Kijowsko-Halickiej UKGK, 31 października 2009 r. — https://docs.ugcc.ua/1224
- Archieparchia przemysko-warszawska — ogłoszenie pogrzebu Wasyla Panczaka, 6 maja 2026 r. — https://cerkiew.org/upokoivsya-v-gospodi-b-p-vasil-panchak-batko-otczya-mitrata-bogdana-panchaka/
- Archieparchia przemysko-warszawska — harmonogram pogrzebu hieromnicha Oresta Pidłypczaka, czerwiec 2026 r. — https://cerkiew.org/upokoivsya-ierom-orest-vasil-pidlipchak-chsvv/
- Archieparchia przemysko-warszawska — ogłoszenie pogrzebu Zofii Tarapackiej, 14 września 2026 r. — https://cerkiew.org/upokoilasya-v-gospodi-b-p-sofiya-tarapaczka-mama-o-ivana-tarapaczkogo/
- Archieparchia przemysko-warszawska — panachyda za arcybiskupa Józefa Michalika, 9 maja 2026 r. — https://cerkiew.org/mitropolit-evgen-ocholiv-panahidu-za-upokij-dushi-arhiepiskopa-yuzefa-mihalika/
- Bp Mariusz Dmyterko o trzech eparchiach UKGK w Polsce (tekst na cerkiew.org, 15 września 2026 r.) — https://cerkiew.org/episkop-mariush-dmiterko-pro-misiyu-ugkcz-u-polshhi-ednist-ta-doviru/
- Archieparchia przemysko-warszawska — strona «Instrukcja w sprawie pogrzebów osób, które wybrały kremację», 2 września 2024 r. (3 października 2026 r. bez treści) — https://cerkiew.org/dokumenty/instrukcziya-v-spravi-provedennya-pohoroniv-osib-yaki-vibrali-kremacziyu-svogo-tila/
- Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. 2025 poz. 1590) — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001590
- Art. 9, 10 i 12 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych — tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1590 (OpenLEX) — https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/cmentarze-i-chowanie-zmarlych-16784152/art-9
- Art. 20a ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. 2025 poz. 1590) — https://lexlege.pl/ustawa-o-cmentarzach-i-chowaniu-zmarlych/art-20a/